مهدى فرمانيان

175

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

بزرگ‌ترين و معروف‌ترين اثر احسايى كتاب شرح الزيارة الجامعة الكبيرة است كه در چهار مجلد منتشر شده است . « 1 » آرا و عقايد مبناى تفكر احسايى و روش اصلى او در بيان عقايد ، اين است كه تنها راه كشف معارف ، توسل به معصومان و مراجعه به آثار آنان است و آدمى به استقلال قادر به درك هيچ‌يك از علوم نيست . وى در شرح يكى از فرازهاى زيارت جامعه مىنويسد : « اگر معتقديم عقل مىتواند به معارف دينى دست يابد بدان جهت است كه هدايت و نور عقل از هدايت و نور معصومان است . لذا مخالفان امامان باوجود به كارگيرى عقل‌شان تنها به عقايد باطل مىرسند . » « 2 » او معتقد بود : « سخنان فلاسفه و اهل بحث با قواعد دين سازگار نيست . » و در اين‌باره عقيدهء محى الدين ابن عربى دربارهء وحدت وجود را ذكر و از او با تعبير مميت الدين ياد مىكند . همچنين ملاصدرا را به جهت پيروى از ابن عربى در برخى عقايد ، نكوهش مىكند و با خرده گرفتن بر روش فلسفى ملاصدرا معتقد است : « اگر صدر المتألهين سخن خود را از مشكات ولايت و نبوت اخذ كرده است ، چگونه مىتواند سنخيت ميان وجود خالق و مخلوق را بپذيرد . » چرا كه در نظر وى قول به سنخيت ميان خالق و مخلوق كفر است و در مكتب اهل بيت مردود شناخته شده است . « 3 » به‌طور كلى احسايى بر خلاف فلاسفه شيعى ، كه پايبند به موازين عقلى و فلسفى و توجه به روايات اهل بيت - عليهم السلام - همراه با تأمل و تلاش براى دست‌يابى به مفهوم روايات از منظر عقل بوده‌اند ، از منظر نقل به عقل نگاه مىكند و تا آنجا كه مىتواند عقل را در استخدام نقل درآورده است . به عبارت ديگر در انديشهء احسايى عقل به صورت مستقل قادر به درك حقايق نيست ؛ بلكه تنها با استمداد از انوار اهل بيت و مدد رساندن به حقايق و علوم ، حتى در مسائلى چون صنايع و زراعت ، دست مىيابد . به هر روى ، برخى از مهم‌ترين آرا و انديشه‌هاى شيخ احمد

--> ( 1 ) . آغابزرگ طهرانى ، طبقات اعلام الشيعة ، ج 2 ، ص 706 ؛ شيخ ابو القاسم ابراهيمى ، پيشين ، ج 2 ، ص 463 - 485 . ( 2 ) . شرح الزيارة الجامعة الكبيرة ، ج 3 ، ص 218 . ( 3 ) . شيخ احمد احسايى ، شرح رسالة عرشية ، ص 7 ؛ غلام حسين دينانى ، ماجراى فكر فلسفى در جهان اسلام ، ج 3 ، ص 383 .